ԼՈՒՍԻՆԵ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Փաստաբան

«ՀԿԳ» փաստաբանը լավագույն եռյակում

«Անալիտիկ» կենտրոնի կողմից 2014 թվականի հոկտեմբերի 8-ին իրականացվել է «ԱՍ» Արդարադատություն մրցանակաբաշխությունը, որի քվեարկության արդյունքներով «ՀԿԳ» փաստաբան Լուսինե Մարտիրոսյանն ընդգրկվել է 2013 թվականի լավագույն փաստաբանների եռյակում:

worker

«Ռուսալ» գործարանի աշխատակիցների գործը

Վերջին օրերին լրատվամիջոցների էջերում «Ռուսալ» գործարանի 105 բանվորներին անարդարացիորեն աշխատավարձի հավելավճար չվճարելու վերաբերյալ նյութերն են: Բանվորների ներկայացուցիչ, փաստաբան Լեւոն Բաղդասարյանը մեղադրում է  գործարանի ղեկավարությանը, որը ոչ միայն հրաժարվում է վճարել աշխատանքի վնասակար պայմանների համար օրենքով բանվորներին հասանելիք հավելավճարը, այլեւ սպառնում է նրանց աշխատանքից հեռացնել, եթե շարունակեն իրենց արդարացի պայքարը։ «Բանվորի փողը ուտել չի լինի»,- ասում է փաստաբանը, սակայն ոչ մի օրենք չէր հիշատակում եւ ընդամենը պնդում է, որ եթե բանվորները վնասակար աշխատանքի պայմանների համար ժամկետից շուտ են թոշակի անցնում, ուրեմն տրամաբանական է, որ պետք է այդ նույն վնասակար պայմաններում աշխատելու համար օրենքով նախատեսված հավելավճար ստանան։ Ըստ փաստաբան Լեւոն Բաղդասարյանի հարցազրույցներից մեկի, այդ նույն գործարանի մեկ այլ արտադրամասի բանվորների նույնաբովանդակ պահանջով շուրջ երկու տարի առաջ տեղի ունեցած դատավարության ժամանակ գործարանը ընդունել է նրանց պահանջների արդարացի լինելը եւ դատարանում հաշտության պայմանագիր էր կնքել եւ կամովին վճարել հավելավճարները։ Հետեւաբար ինչ է ստացվում։ Եթե գործարանի ղեկավարությունը այս անգամ դա չի կատարում՝ կամ համոզված է իր դիրքորոշման իրավացիության մեջ, կամ էլ վստահ է իր անպատժելիությանը։ «Առավոտի» իրավական էջը, որպեսզի ընթերցողի համար հասկանալի լինի, ուսումնասիրել է զուտ այն փաստաթղթերը, որոնք առատ էին ոչ միայն բանվորների շահերը ներկայացնող «Լեւ գրուպ» (levgroup.am)  եւ  «Հատկապես կարեւոր գործերով» (viclawyers.com) փաստաբանական գրասենյակների կայքերում, եւ՝ մամուլի հրապարակումները։ Այս փաստաթղթերի ուսումնասիրման ժամանակ, օգտակար են եղել նաեւ մասնագետների կարծիքները: Այսպիսով, փաստաթղթերի (վերաքննիչ եւ վճռաբեկ բողոքներ, դատարանի վճիռներ, որոշումներ, հարցազրույցներում արված հայտարարություններ, դիմումներ եւ այլն) ուսումնասիրությունից պարզ դարձավ, որ բանվորների փաստաբանը պնդում է, որ. 1. Գործարանի ղեկավարությունը վնասակար պայմաններում աշխատող 105 բանվորներին օրենքի ուժով պետք է վճարի հավելավճար, սակայն չի վճարում։ 2. Առաջին ատյանի դատարանը բազակողմանիորեն քննել է գործը եւ սահմանել է, որ գործարանը այդ աշխատակիցներին պետք է վճարի աշխատավարձի 50%-ի չափով հավելավճար։ 3. Վերաքննիչ դատարանը սխալ որոշում է կայացրել, բավարարել է գործարանի վերաքննիչ բողոքը եւ բեկանել առաջին ատյանի դատարանի վճիռը։ 4. Վճռաբեկ դատարանը «ձեռքերը լվացել է» եւ բանվորների վճռաբեկ բողոքը վարույթ չի ընդունել։ Այժմ փորձենք ընթերցողի դատին ներկայացնել վերը նշված հարցերի շուրջ կողմերի դիրքորոշումները. 1) Գործարանի բանվորների փաստաբան Լ. Բաղդասարյանը իր ելույթներում եւ կազմած փաստաթղթերում պնդում է, որ գլանման արտադրամասի 105 բանվորները, որպես վնասակար պայմաններում աշխատողներ, «Պետական կենսաթոշակի մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի  համաձայն, օգտվում են վաղաժամ կենսաթոշակի անցնելու իրավունքից։ Բացի այդ, նրանք, որպես վնասակար պայմաններում աշխատողներ, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի համաձայն, օգտվում են նաեւ ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդից եւ ՀՀ կառավարության համապատասխան որոշմամբ սահմանված կարգով անցնում են ամենամյա բուժզննում եւ այդ ամենից տրամաբանորեն հետեւում է, որ նրանք պետք է ստանան նաեւ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 183 հոդվածով սահմանված աշխատավարձի հավելում։ Գործարանի շահերը ներկայացնող «Հատկապես կարեւոր գործերով» փաստաբանական գրասենյակի փաստաբաններ Ն. Ճաղարյանի ու Մ. Գեւորգյանի վերաքննիչ բողոքի համաձայն, ըստ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 183 հոդվածի՝ ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանքներ կատարելու համար սահմանված հավելումը տրվում է ՀՀ կառավարության 02.12.2010թ. թիվ 1698-Ն որոշմամբ հաստատված ծանր, վնաuակար արտադրությունների, աշխատանքների, մաuնագիտությունների եւ պաշտոնների N1 եւ առանձնապեu ծանր, առանձնապեu վնաuակար արտադրությունների, աշխատանքների, մաuնագիտությունների եւ պաշտոնների N2 հավելվածների ցանկում ընդգրկված անձանց, որոնցից ոչ մեկում 105 աշխատակիցների կատարած աշխատանքը ներառված չէ: Չնայած հարցը, ըստ գործարանի փաստաբանների, պարզից էլ պարզ է, իրենք դիմել են ՀՀ աշխատանքի պետական տեսչությանը, պաշտոնական պարզաբանում ստանալու համար  այն մասին, թե կարո՞ղ է, արդյոք, գլանման արտադրամասում աշխատող գլանողների, փաթթոցի վերափաթաթողների, կռունկավարների մասնագիտությունը համարվել առողջության համար վնասակար կամ առանձնապես վնասակար, նախատեսվա՞ծ է, արդյոք, օրենքով նրանց համար հավելավճար: ՀՀ աշխատանքի պետական տեսչությունը գրավոր հայտնել է, որ ի կատարումն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 183 հոդվածի պահանջների, ՀՀ կառավարության 2010թ. դեկտեմբերի 2-ի թիվ 1698-Ն որոշմամբ հաստատվել է առողջության համար ծանր, վնասակար արտադրությունների, աշխատանքների, մասնագիտությունների, պաշտոնների ցանկը: 02.12.2010թ. թիվ 1698-Ն որոշմամբ «մետաղագործական արտադրություն» ոլորտում /VII եւ VIII բաժիններ/ «գլանողներ», «փաթթոցի վերափաթեթավորողներ», «կռունկավարներ» մասնագիտություն, աշխատանք կամ պաշտոն չի սահմանված, հետեւաբար հիշյալ իրավանորմի իմաստով նշված աշխատանք կատարողները կամ նշված մասնագիտություն ունեցող կամ պաշտոն զբաղեցնող աշխատանքը չի համարվում ծանր, առողջության համար վնասակար կամ առանձնապես վնասակար աշխատանքներ, մասնագիտություններ կամ պաշտոններ, ուստի նշված հիմքով «գլանողներ», «փաթթոցի վերափաթեթավորողներ», «կռունկավարներ» աշխատողների ՀՀ «Աշխատանքային օրենսգրքի» 183 հոդվածով սահմանված հավելումներ չի հաշվարկվում եւ չի վճարվում: Բացի այդ, համաձայն գործարանի փաստաբանների, բանվորների ներկայացուցիչ Լ. Բաղդասարյանը նույնպես գրավոր կարգով դիմել է ՀՀ վարչապետին՝ ներկայացրել գլանման արտադրամասում աշխատող եւ նախկինում աշխատած, իսկ ներկայումս տարբեր ժամանակներում տարիքային արտոնյալ պայմաններով կենսաթոշակի անցած անձանց աշխատանքային պայմանները, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 183 հոդվածի հիմքով հավելավճար չստանալու հանգամանքները եւ խնդրել է վերջնական հանգուցալուծում տալ այդ հարցին: Նշված դիմումի կապակցությամբ ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի առաջին տեղակալի գրությամբ Լ. Բաղդասարյանին հայտնել են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 183 հոդվածի մանրամասն բովանդակությունը եւ «Պետական կենսաթոշակի մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածը, ինչպես նաեւ այն, որ ՀՀ կառավարության 02.12.2010թ. թիվ 1698-Ն որոշմամբ հաստատված թիվ 1 եւ 2 հավելվածներով սահմանված ծանր, վնասակար արտադրությունների, աշխատանքների, մասնագիտությունների եւ պաշտոնների առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար, արտադրությունների աշխատանքների եւ պաշտոնների ցանկի մասին: Միաժամանակ հայտնվել է, որ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով եւ «Պետական կենսաթոշակի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված խնդրո առարկա ցանկերը չեն համընկնում, քանի որ այդ ցանկերի կազմման սկզբունքներն ու մոտեցումներն ունեն առանձնահատկություններ: Նշված հարցը ՀՀ Ազգային ժողովի 02.11.2012թ. նիստում բարձրացվել է պատգամավոր Հ. Բաբուխանյանի կողմից, որին ի պատասխան՝ ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի կողմից տրվել է պատասխան, որ աշխատավարձի հավելավճարները բխում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքից եւ հակասություններ չկան: 2) Լ. Բաղդասարյանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանը բազակողմանիորեն քննել է գործը եւ սահմանել է, որ գործարանը այդ 105 աշխատակիցներին պետք է վճարի աշխատավարձի 50%-ի չափով հավելում։ Հակառակ դրան, գործարանի փաստաբանները, համաձայն իրենց վերաքննիչ բողոքի, գտնում են, որ առաջին ատյանի դատարանը, թույլ տալով օրենքի մի շարք կոպիտ խախտումներ, անցել է հայցվորների կողմը, խախտել է գործարանի ներկայացուցիչների իրավունքները եւ առանց հիմքերի կայացրել է բանվորների օգտին որոշում։ Նրանք, մասնավորապես, պնդել են, որ դատարանը չի կայացրել եւ պատասխանող կողմին չի ուղարկել դատաքննություն նշանակելու մասին որոշում, որով վերջիններիս զրկել է պատշաճ կարգով ապացույցներ ներկայացնելու հնարավորությունից։ Խախտելով դատավարության հիմնարար սկզբունքներից մեկը՝ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 48 հոդվածի 1-ին մասի պահանջը, որ գործին մաuնակցող յուրաքանչյուր անձ պետք է ապացուցի իր վկայակոչած փաuտերը, առաջին ատյանի դատարանը ոչ թե հայցվորներից (գործարանի բանվորներից) է պահանջել, որ ապացուցեն իրենց պնդումներն այն մասին, որ աշխատում են վնասակար պայմաններում, այլ պատասխանողին (գործարանի ներկայացուցչին) է պարտադրել փորձագիտական եզրակացությամբ ապացուցել, որ նրանք վնասակար պայմաններում չեն աշխատում եւ դրա բացակայությունը գնահատել է հայցվորների օգտին։ Առաջին ատյանի դատարանը գործարանի ներկայացուցչի ներկայացրած օտարալեզու փաստաթուղթը չի ընդունել որպես ապացույց, սակայն խախտելով իր իսկ որոշումը, հայցվորների փաստարկները քննարկելիս այն որպես ապացույց է դիտել եւ հայցվորների օգտին գնահատել։ Թեեւ հայցվորները պնդել են, որ տասնյակ տարիներ աշխատել են վնասակար պայմաններում, սակայն չեն ներկայացրել որեւէ ապացույց, որը կապացուցեր, որ նրանց կողմից կատարվող աշխատանքները վնասակար են կամ այդ աշխատանքներով զբաղվողներից որեւէ մեկի առողջությանն այդ տասնյակ տարիների ընթացքում վնաս է պատճառվել, կամ մասնագիտական հիվանդություն է ձեռք բերել։ Ըստ գործարանի ներկայացուցիչների վերաքննիչ բողոքի, դատարանն առանց որեւէ հիմնավորման չի ընդունել հարցի վերաբերյալ պատկան մարմինների գրավոր պաշտոնական պարզաբանումները, ներկայացված բոլոր թույլատրելի եւ ոչ թույլատրելի ապացույցները գնահատել է հօգուտ հայցվորների եւ անվերապահորեն ընդունելով նրանց դիրքորոշումը, բանվորների օգտին վճիռ է կայացրել։ 3) Բանվորների փաստաբան Լ. Բաղդասարյանը պնդում է, որ վերաքննիչ դատարանը սխալ որոշում է կայացրել, բավարարել է գործարանի վերաքննիչ բողոքը եւ բեկանել առաջին ատյանի դատարանի վճիռը։ Մինչդեռ վերաքննիչ դատարանը արձանագրել է առաջին ատյանի դատարանի թույլ տված սխալները եւ գտնելով, որ աշխատավարձի հավելում վճարելու միակ հիմքը կառավարության հաստատած համապատասխան ցուցակում ընդգրկված լինելն է, բավարարել է գործարանի ներկայացուցիչների բողոքը եւ բեկանել առաջին ատյանի դատարանի վճիռը։ 4) Կողմը գտնում է, որ Վճռաբեկ դատարանը «ձեռքերը լվացել է» եւ բանվորների վճռաբեկ բողոքը վարույթ չի ընդունել։ Ճիշտն ասած, միայն փաստաբանների դատադուլի առթիվ հրապարակված հրապարակումներին հետեւելով, մեզ համար էլ պարզ դարձավ, որ լոկ Քրեադատավարական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածի բովանդակությունը շարադրելը եւ ընդհանուր բնույթի դատողություններ անելը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բավարար չի համարում բողոքը վարույթ ընդունելու համար։

«Առավոտ» օրաթերթ

Հակոբ Բաբայան

Հակոբ Բաբայան. «Դատախազությունը կաշկանդված է նախաքննության արդյունքներով»

Վերջին շրջանում մամուլն ու հասարակությունը ակտիվորեն քննարկում են դատախազության հասցեին ՀՀ Նախագահի տված կտրուկ գնահատականները՝ նախաքննության նկատմամբ հսկողության իրականացման բնագավառում թույլ տված սխալների ու թերացումների համար։ Դուք, որպես նախկին դատախազ, իսկ ներկայումս փաստաբանական գրասենյակ հիմնադրած, այսինքն՝ այսպես ասած «բարիկադների» երկու կողմերում էլ եղած անձնավորություն, կարո՞ղ եք մեկնաբանել, թե ի՞նչն է խանգարում դատախազությանը պատշաճ մակարդակով կատարելու իր վրա դրված պարտականությունները։

Հակոբ Բաբայան ՀԿԳ փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր

Հակոբ Բաբայան
ՀԿԳ փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր

– Այդ հարցում կան օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ բազմաթիվ գործոններ։ Մի կողմ թողնելով սուբյեկտիվ գործոնը, որը բազմիցս արծարծվել է մամուլում եւ ամենքին է հայտնի, խոսենք միայն օբյեկտիվ գործոնների մասին, որոնք այսօր, իրոք, խանգարում են դատախազությանը պատշաճորեն իրականացնելու նախաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողության սահմանադրական լիազորությունը։
Չխոսենք նաեւ նախաքննության ընթացքում կողմերի հավասարության եւ մրցակցության հիմնարար սկզբունքի կիրառման իսպառ բացակայության, ինչպես նաեւ դատարանների անկախության սկզբունքի ամենուրեք ոտնահարման, իսկ ավելի ստույգ՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարի անվան տակ «հնազանդեցված» դատարանների մասին, քանի որ առաջին դեպքում նոր Քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծում այդ ուղղությամբ զգալի աշխատանք է կատարված ¨ հույս ունենք, որ այն ընդունվելուց եւ ուժի մեջ մտնելուց հետո մրցակցության կիրառման ուղղությամբ իրավիճակը նկատելիորեն կբարելավվի, իսկ «հնազանդ» դատարանների մասին արդեն իսկ խոսել ենք «Առավոտի» թղթակցին տված ¨ 2011թ. հուլիսի 9-ի համարում տպագրված հարցազրույցում։
Ներկայումս կան օրենսդրական մի քանի, առնվազն երկու, խոչընդոտներ, որոնք չեն նպաստում նախաքննության օրինականության նկատմամբ դատախազական պատշաճ հսկողության իրականացմանը։
Առաջինը «Դատախազության մասին» ՀՀ օրենքի 25 հոդվածի 3-րդ կետն է, որը սահմանում է, որ նախաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատախազը պատասխանատու է նախաքննության «լրիվության, օբյեկտիվության, բազմակողմանիության ¨ արդյունավետության համար»։
Կար ժամանակ, երբ դատախազությունն ուներ քննչական ապարատ եւ միաժամանակ ե’ւ նախաքննություն էր իրականացնում, ե’ւ հսկողություն նախաքննության օրինականության նկատմամբ, որը ակնհայտ է, որ չէր կարող չենթարկվել գերատեսչական շահերին։ Այդ էր պատճառը, որ նոր Սահմանադրությամբ եւ դրան հաջորդած իրավական բարեփոխումների արդյունքում քննչական ապարատն առանձնացվեց դատախազությունից, որպեսզի դատախազությունը հնարավորություն ունենա իրականացնելու անաչառ դատախազական հսկողություն։

-Իսկ ի՞նչ արվի, երբ օրենքով դատախազությունն օտարվել է նախաքննությունից:

-Դատախազական անաչառ հսկողություն իրականացնելու համար դատախազությունը պետք է կաշկանդված չլինի նախաքննության արդյունքներով։ Այն նպատակը, ինչի համար նախաքննությունը առանձնացվեց դատախազությունից, օրենքի վերը նշված նորմով անիրագործելի է դառնում։ Ակնհայտ է, որ դատախազությունը, նախաքննության մարմնի հետ միասին, պատասխանատու լինելով դրա արդյունավետության համար, նրա հետ միասին պատասխան է տալիս նա¨ հանցագործության դեպքերի բացահայտման եւ նախաքննության ընթացքում թույլ տրված սխալների ու բացթողումների համար։ Այդ դեպքում դատախազությունը «շահագրգռված» է դառնում ոչ թե այդ սխալներն ու բացթողումները բացահայտելու, այլ դրանք կոծկելու, հանցագործության դեպքը բացահայտված ցույց տալու ¨ գործը դատարանով ամեն կերպ «անց կացնելու» հարցում։
Դատախազության աշխատանքներին եւ նախաքննության օրինականության նկատմամբ անաչառ հսկողության իրականացմանը խոչընդոտող այդ նորմի վերացման հարցը իմ կողմից բարձրացվել է դեռ¨ս այս տարվա մայիսին՝ «Ժողովուրդ» օրաթերթի 2012թ. մայիսի 30-ի «Նախաքննությունը դատախազությունից առանձնացնելը բավարար չէր» վերտառությամբ հոդվածում։
Սակայն կա նախաքննության օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկո¬ղության պատշաճ իրականացմանը, եթե չասենք խոչընդոտող, ապա առնվազն չնպաստող մեկ այլ օրենսդրական բացթողում նույնպես, որն ուղղելը իրենից բարդություն չի ներկայացնում, սակայն ուղղելու դեպքում մեծապես կնպաստի դատախազական հսկողության արդյունավետության բարձրացմանը։
Ինչպես գիտենք, ՀՀ դատախազությունը խիստ կենտրոնացված համակարգ է, որտեղ գործում են վերադասության եւ ստորադասության հարաբերություններ։ Վերադաս դատախազը, «Դատախազության մասին» օրենքի համաձայն, հետեւում է ստորադաս դատախազների աշխատանքային կարգապահության պահպանմանն ու օրենքով սահմանված պարտականությունների կատարմանը, նախաքննության օրինականությունն ապահովելու նպատակով կարող է ցուցումներ  տալ ստորադաս դատախազներին եւ այլն։
Այս տողերը կարդալիս Երեւանում բնակվողները, ովքեր երբեւէ գործ են ունեցել դատախազության հետ, իրենց մտքում արդեն հավանաբար պատկերացրին, որ ստորադաս դատախազներն առաջին հերթին վարչական շրջանների դատախազություններում աշխատող դատախազներն են, իսկ նրանց մոտ կանգնած առաջին վերադաս դատախազը՝ վարչական շրջանի դատախազն է, ում նրանք հաճախ գրավոր կամ բանավոր դիմում են առաջիններիս դեմ բողոքելու առիթ ունենալու դեպքում, որովհետեւ բնական է, որ նրանք պետք է ուղղեն իրենց աշխատկիցների սխալները։
Զարմանալի է, բայց այդպես չէ։ Ի տարբերություն մարզերի դատախազների, ովքեր վերադաս են հանդիսանում իրենց ենթակայության տակ աշխատող բոլոր մյուս դատախազների նկատմամբ, Երեւան քաղաքի վարչական շրջանների դատախազները իրենց ղեկավարած դատախազությունների դատախազների նկատմամբ վերադաս դատախազի լիազորություններ չունեն, եւ նրանց թույլ տված սխալներն ու բացթողումները կանխելու կամ դրանք ուղղելու համար պատշաճ կարգով պետք է դիմեն Երեւան քաղաքի դատախազին, որն էլ իր ղեկավարած դատախազության դատախազների միջոցով գործն ուսումնասիրելուց հետո կամ կհամաձայնվի վարչական շրջանի դատախազի հետ եւ համապատասխան ցուցում կտա, կամ չի համաձայնվի եւ ցուցում չի տա։
Կարծում եմ՝ պարզ է, որ վարչական շրջանի դատախազը միշտ չէ, որ կշտապի դիմել վերադաս դատախազին՝ նրանից գրավոր ցուցում ստանալու համար կամ էլ միշտ չէ, որ վերադաս դատախազը պատրաստ կլինի նրան գրկաբաց ընդունել, առավել եւս, որ որոշ վերադաս դատախազներ գերադասում են ոչ թե սխալը կանխել կամ տեղում ուղղել, այլ սպասել, որ սխալը թույլ տրվի եւ առիթ լինի համապատասխան դատախազին «տեղը դնելու» համար։ Իսկ վարչական շրջանների դատախազությունների օղակում օպերատիվ եւ արդյունավետ դատախազական հսկողություն ապահովելու համար անհրաժեշտ է ընդամենը մի փոքր ուղղում կատարել «Դատախազության մասին» օրենքում եւ սահմանել, որ վարչական շրջանների դատախազները իրենց ղեկավարած դատախազությունների դատախազների նկատմամբ վերադաս դատախազի լիազորություններ ունեն, որը մարզային դատախազությունների դեպքում արդյունավետ աշխատում է։

Հարցազրույցը՝ Ռուզան ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ

«Առավոտ» օրաթերթ

Դատախազություն

«Ժողովուրդ» ՆԱԽԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱՌԱՆՁՆԱՑՆԵԼԸ ԲԱՎԱՐԱՐ ՉԷՐ

Հակոբ Բաբայան

Հակոբ Բաբայան
ՀԿԳ փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր

Տարիներ առաջ կատարված դատախազական եւ քննչական ապարատի վերակառուցման արդյունքում
քննչական ապարատը, առանձնացվելով դատախազությունից, խիստ թուլացավ, զրկվեց փորձառու եւ պրոֆեսիոնալ կադրերից, որը, անշուշտ, անդրադարձավ նախաքննության որակի վրա։
Բերեմ մեկ օրինակ մեր փաստաբանական գրասենյակի պրակտիկայից։
2010թ. վերջին մեր գրասենյակը ոստիկանական ծառայության կողմից պահպանվող պահեստարանից կատարված սուրճի մեծաքանակ գողության վերաբերյալ վարույթը կասեցված գործով ներկայացնում էր տուժողի շահերը։ Հարցի ուսումնասիրությունից պարզվեց, որ նախաքննությունը կատարվել է մակերեսորեն եւ ոչ լրիվ, մասնավորապես չի ստուգվել հանցագործության կատարմանը պահեստարանի պահպանությունն իրականացրած ոստիկանության աշխատակիցների մասնակցության վարկածը։
Վարույթի կասեցման որոշումը բողոքարկվեց ինչպես դատախազին, այնպես էլ դատարան, սակայն բողոքը վերջին հաշվով մերժվեց եւ հանցագործությունը նախաքննությունն իրականացրած քննիչի մասնագիտական ցածր մակարդակի պատճառով երկար ժամանակ մնաց չբացահայտված։
Այս տարի՝ արդեն ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության քննիչների վարույթ տեղափոխված նույն գործի նախաքննության ընթացքում, հանցագործությունը բացահայտվել է, եւ պարզվել է, որ այն կատարել են պահեստարանի պահպանությունն իրականացրած ոստիկանները, եւ գործն ուղարկվել է դատարան։
Քննչական ապարատի պրոֆեսիոնալիզմի բարձրացման եւ կայացման ճանապարհին կան նաեւ օրենսդրական խոչընդոտներ։ Դրանցից են.
ա. մինչդատական վարույթի իրականացման ընթացքում մրցակցության բացակայությունը (չհաշված դրանց առանձին տարրեր, որոնք խիստ անբավարար են),
բ. նախաքննության արդյունքների համար պատասխանատվությունից ազատ եւ անկախ դատախազական հսկողության բացակայությունը։
Մրցակցության սկզբունքի ներդրումը մինչդատական վարույթի կատարման ընթացքում նախաքննության օրինականության եւ մեղադրյալի (կասկածյալի) պաշտպանության իրավունքի ռեալ իրականացման գրավականն է։
Դրանից զատ, գործող դատավարական օրենսդրության մեջ եղած բացերը նույնպես մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմնին հնարավորություն են տալիս ոտնահարել կասկածյալի անգամ այնպիսի հանրահայտ իրավունք, ինչպիսին պաշտպանության իրավունքն է։ Ամենատարածվածը փաստացի կասկածյալի վիճակում գտնվող անձին որպես վկա հարցաքննելն է, որի անթույլատրելիությունն արձանագրվել է նաեւ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով, սակայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կասկածյալ է համարում միայն այն անձին, որը ձերբակալվել է, կամ ում  նկատմամբ մինչեւ մեղադրանք առաջադրելը կիրառվել է խափանման միջոց։
Պրակտիկ տեսանկյունից ներկայում առաջին պլան է մղվել երկրորդ գործոնը՝ նախաքննության արդյունքների համար պատասխանատվությունից ազատ եւ անկախ դատախազական հսկողության բացակայությունը։
Նախաքննությունը դատախազությունից առանձնացնելու նպատակը, անշուշտ, այն էր, որ դատախազությունը զբաղվի զուտ դատախազական հսկողությամբ եւ ապահովի նախաքննության օրինականությունը։
Ստացվեց այնպես, որ սպանությունների, տեռորիստական ակտերի եւ մի շարք այլ առանձնապես ծանր հանցագործությունների վերաբերյալ քրեական գործերը պետք է քննեին ոստիկանության քննիչները, որոնք մինչ այդ նման գործեր չէին քննել։ Օրենսդիրը հավանաբար նկատի էր ունեցել, որ դատախազության վերակառուցման արդյունքում նրա քննչական ապարատի փորձառու քննիչները կտեղափոխվեն ոստիկանության քննչական ապարատ եւ կապահովեն որակյալ քննություն, սակայն իրականում այդպես չեղավ, եւ շատերը նախընտրեցին անցնել փաստաբանական կամ այլ աշխատանքի։ Դրանից բացի, փաստաբանական աշխատանքը գերադասեցին նաեւ ոստիկանության քիչ թե շատ փորձառու եւ մասնագիտական պատշաճ մակարդակ ունեցող քննիչները։
Ահա այս պայմաններում օրենսդիրը դատախազության մասին օրենքում նախատեսեց նորմ, համաձայն որի՝ նախաքննության նկատմամբ դատախազական հսկողություն իրականացնող դատախազը պատասխանատու է նախաքննության արդյունավետության համար, որի նպատակն այն էր, որ փորձառու եւ բարձր պատրաստվածություն ունեցող դատախազներն օգնեին քննիչներին փորձի եւ պրոֆեսիոնալիզմի բացը լրացնելու հարցում։
Սակայն նոր պայմաններում քննչական ապարատի կայացման հարցում դա ճիշտ հակառակ արդյունքը տվեց։
Մեղադրողը շահագրգռված չէ նախաքննության թերությունները վեր հանելու հարցում, այլ աշխատում է ամեն կերպ մեղադրական դատավճիռ ունենալ, քանի որ պատասխանատու լինելով նախաքննության արդյունավետության համար՝ քննիչի հետ միասին պատասխանատվություն է կրում նրա բոլոր թերությունների ու բացթողումների համար։
Նման վիճակը քննիչին զրկում է իր վրա աշխատելու, մասնագիտական մակարդակը բարձրացնելու խթանից՝, քանի որ համոզված է՝ դատախազը դատարանում գործը «անց կկացնի»։
Ստացվում է, որ ժամանակին լավ նպատակով ստեղծված նորմը ներկայումս խոչընդոտում է ոչ միայն քննչական ապարատի կայացմանը, այլեւ նախաքննության նկատմամբ անաչառ եւ անկախ դատախազական հսկողության ապահովմանը: Հետեւաբար` այն վերացնելը ժամանակի հրամայականն է։

«Հատկապես կարեւոր գործերով» 
փաստաբանների գրասենյակ»-ի 
հիմնադիր, նախկին դատախազ 
ՀԱԿՈԲ ԲԱԲԱՅԱՆ
Աղբյուրը՝ «Ժողովուրդ» թերթի 318 համարի վեցերորդ էջ

 

26377

ԿՈՌՈՒՊՑԻԱՅԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԸ ԴԱՏԱՐԱՆԻՆ ԱՆԿԱԽ ՉԴԱՐՁՐԵՑ

Հինգշաբթի օրը Վճռաբեկ դատարանի շենքի դիմաց բողոքի ակցիայի էին դուրս եկել փաստաբանները, որոնց պահանջը մեկն էր եւ ուղղված էր Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Արման Մկրտումյանին՝ գործել օրենքի տառին համապատասխան: Իսկ ակցիայի պատճառը 1 շաբաթ առաջ Արդարադատության խորհրդի, որի նախագահը Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Արման Մկրտումյանն է, կայացրած որոշումն էր, որով նա դիմել է ՀՀ նախագահին՝ դատավոր Սամվել Մնացականյանի լիազորությունները դադարեցնելու միջնորդությամբ: Միջնորդության պատճառն էլ այն էր, որ այս դատավորը կալանավորելու փոխարեն դատարանի դահլիճից գրավի դիմաց ազատ էր արձակել մի քաղաքացու, որը, ինչպես հետագայում էր պարզվել՝ ընդհանրապես կապ չի ունեցել տվյալ հանցագործության հետ: Բայց դատավորի կայացրած ինքնուրույն վճիռը, որի դեմ բողոքում էր նաեւ դատախազությունը, անհետեւանք չէր մնացել. Վճռաբեկ դատարանի ղեկավարությունը Արդարադատության խորհրդի միջոցով պաշտոնանկ է անում դատավոր Մնացականյանին, որպեսզի դա դաս լինի «ինքնուրույնություն խաղացող» այլ դատավորների համար:
Այս եւ դատական համակարգի  այլ հարցերի շուրջ «Առավոտը» զրուցեց նախկինում ՀԿԳ քննիչ, հետո՝ դատախազ, իսկ այսօր՝ «Հատուկ կարեւորագույն գործերով փաստաբաններ» փաստաբանական գրասենյակի ղեկավար Հակոբ Բաբայանի հետ: Մեր զրույցը նա անեկդոտով սկսեց. «Մի դատավոր գնում է դատարանի նախագահի մոտ ու ասում, թե անելանելի վիճակի մեջ է. ամբաստանյալն իրեն իքս գումար է տվել, որ դատավճիռն իր օգտին կայացվի, տուժողն էլ իքս+5 գումար է տվել, որ դատավճիռն ի՛ր օգտին լինի: Դատավորը խորհուրդ է հարցնում՝ հիմա ո՞ւմ օգտին վճիռ կայացնի: Դատարանի նախագահը դատավորին խորհուրդ է տալիս՝ էն տուժողի տված գումարի ավել մասը վերադարձրու իրեն եւ օբյեկտիվ դատավճիռ արձակիր»: Մեր դատական համակարգին շատ բնորոշ այս անեկդոտից հետո Հ. Բաբայանն անցավ քննարկվող հարցին ու արձանագրեց. «Բավականին երկար ժամանակ ամբողջ իրավապահ համակարգում կոռուպցիայի դրսեւորումներն այնքան շատ էին ու բացահայտ, որ դրանց դեմ պայքարելու հասարակական պահանջ առաջացավ, եւ երկրի ղեկավարությունն էլ դրան ընդառաջ գնալով՝ ձեռնարկեց աննախադեպ քայլեր։ Նպատակն, անշուշտ, բարի էր, եւ իրավապահ մի շարք ոլորտներում այն դրական արդյունքների հանգեցրեց, սակայն դա ունեցավ իր օժանդակ վատ հետեւանքները դատական համակարգի վրա։ Դատական համակարգը թեեւ զգալիորեն ազատվեց կոռուպցիոն դրսեւորումներից, սակայն հայտնվեց օտար աչքերի համար անտեսանելի խիստ կախյալ վիճակում, որը հղի է դատական եւ իրավապահ համակարգը կրախի առաջ կանգնեցնելու վտանգով։
Իրավական պետության մեջ, ինչպիսին մերն է հռչակվել, դատարանն անկախ է ոչ միայն մեղադրանքի կողմից, քննչական ապարատից, իշխանության մարմիններից, այլեւ վերադաս դատարաններից։ Մեր երկրում քանի որ ամեն ինչ խիստ բեւեռացված է, եւ իշխանության կողմում հանդես եկողները, տվյալ դեպքում՝ երկրի նախագահի ապարատը, փորձում է ցույց տալ առավել փութաջանություն եւ խիստ է արձագանքում կաշառքի վերաբերյալ ստացված ահազանգերին, դա դատարանի հետ այս կամ այն կերպ առնչվող իրավապահ մարմիններին հնարավորություն է տալիս բառիս բուն իմաստով շանտաժի ենթարկել դատարանին, եւ եթե նախաքննության անչափ ցածր որակի պայմաններում անգամ դատարանը փորձում է պահպանել օրենքի պահանջը եւ կայացնել հօգուտ ամբաստանյալի արդարացի դատավճիռ, դա բոլորովին դուր չի գալիս մինչդատական վարույթը եւ օպերատիվ-հետախուզական աշխատանքներն իրականացրած մարմիններին, քանի որ դատարանը դրանով իսկ բացահայտում է այդ աշխատանքներում տեղ գտած թերություններն ու բացթողումները, վերջիններս էլ իրենց հերթին փորձում են ամեն կերպ կանխել իրենց համար ոչ բարենպաստ դատական ակտի կայացումը՝ մեթոդների ընտրության առաջ կանգ չառնելով: Այստեղ պայքարի ամենաարդյունավետ միջոցը դառնում է վերադաս ատյաններում դատարանին «շահագրգռվածության մեջ» մեղադրելը։ Դա կայծակի ու ամպրոպի էֆեկտ է առաջացնում, քանի որ «վերադասները» գտնում են, որ ստացված օպերատիվ տեղեկատվությունն ավելի արժանահավատ է, քանի որ մարդիկ այդպիսի պայմաններում ավելի են հակված ճշմարտությունն ասել, քան պաշտոնական հարցաքննությունների ժամանակ։ Դատարանը հայտնվում է այնպիսի վիճակում, որ պատրաստ է ցանկացած դատական ակտ կայացնել՝ միայն թե ազատվի գլխին կախված «դամոկլյան սրից»։ Եվ մենք ունենում ենք չարդարացված խիստ պատիժներ եւ ազատազրկման աննախադեպ բարձր տոկոս՝ անգամ առանձնակի հասարակական վտանգավորություններ չներկայացնող հանցագործությունների դեպքում։ Եվ եթե երբեմն, խիստ հազվադեպ հանդիպում են արդարացման դատավճիռներ, դա ոչ թե դատարանի անկախության արդյունքում է կայացվում, այլ դրան նախորդում են բազմաթիվ «համաձայնեցումներ» վերադաս մարմինների հետ, երբ մինչդատական վարույթն իրականացրած մարմնի թերություններն ու բացթողումներն անուղղելի են, ձեռք բերված ապացույցները՝ անթույլատրելի, եւ ստացվել է նման դատավճիռ կայացնելու «թույլտվություն»։
Նա անգամ օրինակ բերեց՝ ասելով, թե հիմա մեր դատավորներն այնքան են սովորել իրենց վիճակին, որ երբ մի փոքր չափաբաժնով հնարավորություն է տրվում ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու՝ նրանք խառնվում են իրար, չգիտեն ինչ անել. «Ստեղծված վիճակը դատարաններին ստիպում է ամեն ինչ համաձայնեցնել վերադաս դատական ատյանների հետ։ Այդպես եղավ, օրինակ, ՀՀ քրդատ. օր.-ի 35 հոդվածի 13-րդ կետում վերջերս կայացված օրենսդրական փոփոխության կապակցությամբ։ Թվում է, թե ակնհայտ է, որ ամբաստանյալի վիճակը վատթարացնող օրինադրությունը հետադարձ ուժ չունի, սակայն որոշ դատարաններ խուսափեցին դատական ակտեր կայացնել, հետաձգեցին դրանք, քանի որ վերադասից ցուցումներ չունեին, սպասեցին՝ մինչեւ «վերադաս ատյանները» համապատասխան ցուցում տվեցին։ Մյուս կողմից էլ՝ դատավորներն իրենց այդպես ավելի պաշտպանված են զգում՝ արդարանալով, թե՝ ասել են՝ արել ենք»:
Հ. Բաբայանը կասկած հայտնեց, թե արդյոք դատարանին նման կախյալ վիճակի մեջ գցելն ավելի՞ նախընտրելի է նախկին վիճակից։ Ըստ նրա, իրավական պետության կայացման երաշխիքներից ամենակարեւորներից մեկը անկախ ու անաչառ դատարանն է, որը ներկայումս շատ հեռու է իրականություն լինելուց. «Դժվար թե մասնագետներից որեւէ մեկը հերքի, որ քննչական ապարատը խիստ կաղում է, եւ դատարան ուղարկված գործերի զգալի մասը կարելի է նույնիսկ առանց դատաքննության կարճել։ Դատարանի կախյալ վիճակը բոլորովին չի նպաստում քննչական ապարատի պրոֆեսիոնալիզմի բարձրացմանը, որովհետեւ այստեղ համոզված են, որ դատարանը «ճնշումների» արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կկայացնի»։ Նախկին քննիչի ու դատախազի համոզմամբ՝ «եթե այս վիճակը երկար շարունակվի, ապա կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունքում ձեռք բերված որոշ հաջողությունը ի չիք կդառնա, եւ դրա վնասները կգերազանցեն արձանագրված դրականին»։ Նա միակ ելքը համարեց դատարանի իրական անկախության ու անաչառության փաստացի ապահովումը, որը դրական ազդեցություն կունենա թե՛ քննության արդյունավետության, թե՛ մեղադրանքի պաշտպանության որակի բարձրացման, թե՛ իրավական պետության կայացման եւ թե՛ իրավապահ մարմինների նկատմամբ ժողովրդի կորցրած վստահության վերականգնման համար։
Կոռուպցիայի դեմ պայքարը, իհարկե, շատ լավ է, բայց գործող պետական համակարգը հենված է որոշակի սյուների վրա, որոնցից մեկն էլ արդարադատության կախյալ համակարգն է: Եթե իշխանությունը դատարաններին, դատախազությանն ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու իրավունք տա՝ այլեւս կկորցնի մի շատ կարեւոր հենասյուն իր համար: Բայց արդյոք այդ ցանկությունն ու կամքը կա՞, որովհետեւ դրա առկայության դեպքում դատախազներն ու դատավորները, քննչական մարմինները չեն կարողանա դա անել: «Այդ կամքի արտահայտությունը կերեւա դատարանների հետագա գործունեության, դատական ակտերի կայացման համատեքստում»,- հայտարարեց Հակոբ Բաբայանը:

«Առավոտ օրաթերթ 06.07.2011». ՄԵՐ ՕՐԵՐԻ «ԳԻՔՈՐԸ»

Նրա գործը հասել էր «դիվանբաշուն»

Անցյալ տարվա սեպտեմբերին Երեւանի Քաջազնունի 20ա հասցեում գտնվող «ՍԱՍ» սուպերմարկետում հրդեհ էր բռնկվել: Հիշեցնենք, առաջին տեղեկությունները, որ ստացվեցին հրդեհից անմիջապես հետո, այն էր, որ հրդեհը բռնկվել էր սուպերմարկետի վերելակի հորանում: Ասվում էր, թե արդյունքում այրվել է որպես պահեստային տարածք եւ աշխատասենյակներ գործածվող 350 քմ մակերեսով նկուղը՝ իր գույքով, 5 մարդ տուժել էր: Այդ օրը հրդեհի հնարավոր պատճառների մասին ոչինչ հայտնի չէր: Միջադեպի մասին չոր տեղեկություն արձանագրելուց հետո լրատվամիջոցները հրդեհի մասին մոռացան: Մինչդեռ պարզվում է՝ միջադեպը շատ դրամատիկ զարգացումներ է ունեցել ու հանգուցալուծվել է միայն անցած շաբաթավերջին՝ դատական ակտի հրապարակմամբ: Այն, ինչ «Առավոտին» պատմեցին «Հատուկ կարեւորագույն գործերով փաստաբաններ» անունը կրող փաստաբանական գրասենյակում, որն, ի դեպ, տղայի պաշտպանությունը պայմանագրային գումարից 5 անգամ պակաս վարձատրության դիմաց էր ստանձնել, շատ նման էր «Գիքորի» պատմությանը:

Արագածոտնի մարզի Թալինի շրջանի Աշնակ գյուղից անչափահաս տղան՝ Երվանդ Վ. Հովհաննիսյանը, մոր եւ երեք քույրերի հետ գյուղը թողել ու Երեւան էր եկել ուսանելու եւ աշխատանք գտնելու հույսով: Ընդունվել էր Երեւանի ճարտարապետաշինարարական համալսարան, սովորում էր արդեն երկրորդ կուրսում եւ սովորելուն զուգահեռ՝ ուսման վարձը տալու, ընտանիքի հոգսերը հոգալու, նաեւ Երեւանում վարձակալած տան գումարը վաստակելու համար քույրերի հետ միասին աշխատում էր ՍԱՍ սուպերմարկետում: 17-ամյա Երվանդը գիշերներն էր աշխատում՝ որպես պահեստապետի օգնական-բանվոր: Սակայն 2010-ի սեպտեմբերի 16-ի լույս 17-ի գիշերը սուպերմարկետում բռնկված հրդեհը նրա համար ճակատագրական էր եղել:

Այն բանից հետո, երբ տնօրինությունը նայել էր խանութի տարածքում տեղադրված տեսախցիկների տեսագրությունը, Երվանդին, որ սովորականի նման հաջորդ օրն աշխատանքի էր գնացել, հրավիրել էին ՍԱՍ-ի կենտրոնական գրասենյակ, հետո տեղափոխել ոստիկանության բաժին եւ պահեստը դիտավորությամբ հրկիզելու կասկածանքով ձերբակալել: Նրան մեղադրանք էր առաջադրվել ՀՀ ՔՕ 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հատկանիշներով՝ «Գույքը դիտավորյալ ոչնչացնելը կամ վնասելը», որը առանձնապես խոշոր չափերի վնաս է պատճառել, ըստ ՍԱՍ-ի տնօրինության ներկայացրած թղթերի՝ 56,9 մլն դրամ: Անչափահասին սպառնում էր 2-6 տարվա ազատազրկում: Ինչպես «Առավոտին» պատմեց նրա պաշտպան, «ՀԿԳ փաստաբանների» գրասենյակի փաստաբան Լուսինե Մարտիրոսյանը, Երվանդն առաջին օրվանից հերքել էր իրեն առաջադրված մեղադրանքը՝ չհոգնելով պնդել, որ ինքը չէր կարող խանութի պահեստը դիտավորությամբ հրկիզել այն դեպքում, երբ ինքն ու քույրերն աշխատում են այդ խանութում, երբ իրենց ընտանիքն ապրում է այդ խանութից ստացած աշխատավարձով: Չկար նաեւ դիտավորությամբ հրկիզելու որեւէ մոտիվ. տղայի եւ տնօրինության հարաբերություններում խնդիրներ չէին եղել, խանութի աշխատողների հետ հարաբերություններն էլ նորմալ են եղել: «Երվանդը ձերբակալության առաջին օրվանից տվել է նույնաբովանդակ ցուցմունքներ. պահեստում է եղել, անցնելիս տեսել է, որ ապրանքներից մեկի տարայի ցելոֆանը պոկված է, փորձել է կրակայրիչով տաքացնել ցելոֆանն ու կպցնել պոկված հատվածը, որպեսզի մեջն եղած ամանները չթափվեն, ու իր վրա խոսակցություն չգա, որովհետեւ ինքն է դրանք պահեստից բարձրացնում, եւ դեպք է եղել, երբ մթերքը թափվել է ու վաճառքի համար անպետք դարձել, ու ինքը դրա համար նկատողություն է ստացել: Նա անընդհատ նշում էր, որ կրակ չի տեսել, ծուխ չի տեսել, չի էլ ենթադրել, որ կարող էր արդյունքում հրդեհ բռնկվել: Հրդեհի ընթացքում, գործի նյութերից էլ էր երեւում, նա մնացել էր խանութում, օգնել էր խափանված վերելակից խանութի առաքիչին դուրս հանել, մարել հրդեհը»,- պատմեց պաշտպան Մարտիրոսյանը: Բայց Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների 1-ին ատյանի դատարանը տղայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց էր ընտրել կալանքը, ինչպես միշտ՝ դակելով նախաքննական մարմնի միջնորդությունը: Կալանքի որոշումը փոխել մերժել էր նաեւ Վերաքննիչ դատարանը, ու անչափահասը մինչեւ գործը դատարան մտնելը՝ 9 ամիս կալանքի տակ էր եղել: «Դա այն դեպքում, երբ նա մի շարք հիվանդություններ ուներ. երիկամի կիստա, աչքի գլաուկոմա, որը մեկուսարանում եղած ամիսների ընթացքում ավելի էր բարդացել, ու նա նույնիսկ ակնոց չէր կարողանում կրել: Ամենաահավորն այն էր, որ մեր դատարանները, երբ երեխայի կալանքի հարցն էր քննարկվում, խափանման միջոցն ընտրելիս որպես հիմք վկայակոչում էին հասցված վնասի չափը՝ 56,9 մլն դրամ: Ընդ որում, դա ի սկզբանե արձանագրվել էր առանց հիմնավորման ու ապացույցների, ինչն, ի դեպ, ակնհայտ էր դարձել ոչ միայն նախաքննության, այլեւ հենց դատավարության ժամանակ, երբ նշանակվեց դատահաշվապահական փորձաքննություն»,- հայտարարեց պաշտպանը: Ո՛չ ամիսներ տեւած նախաքննության, ո՛չ դատաքննության ընթացքում որեւէ ապացույց, որը կհաստատեր խանութի դիտավորյալ հրկիզման մեղադրանքը, այդպես էլ չէր ներկայացվել: Մերժելով պաշտպանի՝ անչափահասին առաջադրված մեղադրանքում անմեղ ճանաչելու միջնորդությունը՝ դատարանը նրա մեղադրանքը ընդամենը վերաորակավորել էր ՔՕ 186-ի 2-րդ մասով. «Գույքն անզգուշությամբ ոչնչացնելը կամ վնասելը», որը կատարվել է «կրակի կամ առավել մեծ վտանգի այլ աղբյուրի հետ անզգույշ վերաբերվելու հետեւանքով կամ առանձնապես խոշոր չափերի վնաս է պատճառել», ու սահմանված պատժաչափի «միջինացված» պատիժ էր սահմանել. տղային դատապարտել էր 1 տարվա ազատազրկման ու համաներում կիրառելով՝ դատարանի դահլիճից հունիսի 29-ին ազատ էր արձակել: Այսուհանդերձ, Լ. Մարտիրոսյանի համոզմամբ, արդարադատությունն այս դեպքում չի հաղթել, որովհետեւ անչափահասը 9 ամիս, ըստ էության, ապօրինաբար է պահվել կալանքի տակ, չնայած այն բանին, որ կալանքի համար ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերը այս դեպքում բացակայել են. «Նախ՝ պիտի փաստացի հիմնավորված վտանգ լինի, որ կասկածյալը կամ մեղադրյալը կա՛մ կխուսափի դատաքննությունից, կա՛մ կարող է ազդել քննության ընթացքի, վկաների վրա, կա՛մ նոր հանցագործություն կկատարի: Եվ ամենակարեւորը՝ պիտի լինի հիմնավոր կասկած, որ նա կատարել է իրեն վերագրվող հանցանքը՝ կոնկրետ դեպքում դիտավորությամբ հրկիզելը, ինչը ո՛չ նախաքննությամբ, ո՛չ դատաքննությամբ այդպես էլ չհիմնավորվեց: Քննիչը, դատախազությունը, դատավորները շատ են ուզում մեր երկրի «բազազարտեմներին» ցույց տալ, թե որքան շատ են սիրում նրանց, եւ որ պատրաստ են հանուն նրանց ամեն ինչ անել: Մեր դեպքը դրա վկայությունն է»,- մեզ հետ զրույցում ասաց պաշտպան Լ. Մարտիրոսյանը:

Ի դեպ, «Առավոտը» երեկ փորձեց ստանալ նաեւ ՍԱՍ-ի տնօրինության մեկնաբանությունն այս առնչությամբ: Ու չնայած արձագանքելու նրանց խոստմանը, ՍԱՍ-ից երեկ ոչ մեկն այդպես էլ չարձագանքեց մեր խնդրանքին: Հուսանք՝ կարձագանքեն:

ՆԱԻՐԱ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ